2010 ՏԱՐԵԿԱՆ ԶԵԿՈՒՑԱԳԻՐ

Խ. Աբովեանի ան. Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարան

«ՍՓԻՒՌՔ» ԳԻՏԱՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԻ
ԳԻՏԱԿՐԹԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԷՈՒԹԵԱՆ
ՏԱՐԵԿԱՆ ԱՄՓՈՓԱԳԻՐ

(2010 թուական, Յունուար - Դեկտեմբեր)

«Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնի կրթական հիմնարար գործունէութիւնը հաշուետու ժամանակաշրջանում.

Ը Ն Դ Հ Ա Ն Ո Ւ Ր Ո Ւ Ղ Ղ Ո Ւ Թ Ի Ւ Ն Ն Ե Ր

1. Հայրենի ուսուցիչների մասնագիտական վերապատրաստութիւն:
2. Փարիզի «Մաշտոց» Հայ լեզուի պաշտպանութեան միութեան հետ արեւմտահայ մեկամեայ ծրագրի իրագործում ՀՀ մարզերի եւ Երեւանի` այս անգամ 8 դպրոցներում:
3. Սփիւռքահայ գրականութեան պատմութեան դասաւանդում բանասիրական բաժանմունքի 4-րդ լսարանում (Պրօֆ. Սուրէն Դանիէլեան), ուսանողների առօրեայի կազմակերպում, աւարտաշարադրանքների, մագիստրական թեզերի, ատենախօսութիւնների ղեկավարում:
4. Գրքերի հրատարակութիւն:
5. Գիտական յօդուածներ եւ ուսումնասիրութիւններ:
6. Մասնակցութիւն գիտաժողովների:
7. Կենտրոնի կայքէջի պատրաստում եւ գործարկում:
8. Գրադարանի վերահաշուարկում եւ սպասարկում:
9. Հիւրընկալութիւններ:

1. ՀԱՅՐԵՆԻ ՈՒՍՈՒՑԻՉՆԵՐԻ ՎԵՐԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒԹԻՒՆ

  2010 թ. Յունիսի 21-ին «Սփիւռք» Կենտրոնում մեկնարկեց 11-րդ դասընթացը: Մանկավարժական համալսարանը մասնակիցների ուսման, կեցութեան համար ստեղծել էր անհրաժեշտ պայմաններ. լուծուել էին կացարանի, սննդի, փոխադրամիջոցի հարցերը:
Այս դասընթացին մասնակցում էին 31 ուսուցիչներ` Գեղարքունիքի մարզից` 25, իսկ Արարատի, Արմաւիրի, Կոտայքի մարզերից եւ Երեւանից` 6: Պարապմունքները կանոնաւորապէս ընթանում էին շաբաթական 6 օր` օրական 8 ժամ բեռնուածութեամբ:
  Արեւմտահայ եւ սփիւռքահայ գրականութեան դասաւանդումն իրականացրին հանրապետութեան` այս ոլորտի հանրապետութեան լաւագոյն մասնագէտներ Պրօֆ. Պրօֆ. Արծրուն Աւագեանը (ԵՊՀ), Վազգէն Գաբրիէլեանը (ԵՊՀ), Սուրէն Դանիէլեանը («Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոն), Սամուէլ Մուրադեանը (ԵՊՀ), Սերժ Սրապիօնեանը (ԵՊՀ), Կենտրոնի մեթոդիստ Յովհաննէս Եղոյեանը: Արեւմտահայ լեզուի տեսական եւ գործնական ուսուցումն անցկացրին Պրօֆ. Հիլդա Գալֆայեան-Փանոսեանը (Ֆրանսիա, Սորբոնի Համալսարան), Արմէն Իւրնէշլեանը (Լիբանան, Պէյրութի Հայկազեան Համալսարան), Հայաստանից Սուսաննա Ղարիբեանը (ՀՊՄՀ դոցենտ) եւ Քնար Աբրահամեանը («Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնի մեթոդիստ):
Պատուոյ դասախօսութիւններով հանդէս եկան ՀՀ Սփիւռքի Նախարար Հրանուշ Յակոբեանը, ՀՊՄՀ գրադարանապետ Տիգրան Պետրոսեանցը, սփիւռքահայ մտաւորական Յովսէփ Նալբանդեանը (ԱՄՆ):
Կենտրոնը կազմակերպել էր ուսուցիչների առօրեան նաեւ դասերից դուրս: Դասընթացի մասնակիցները Յունիսի 30-ին հիւրընկալուեցին ՀՊՄՀ գրադարանում, ծանօթացան գրադարանի առօրեային եւ համալսարանի պատմութեանը: Յունիսի 23-ին այցելեցին Ե. Չարենցի ան. Գրականութեան եւ Արուեստի թանգարան, իսկ Յուլիսի 7-ին` Սերգէյ Փարաջանովի տուն-թանգարան: Յուլիսի 2-ին ՀՀ Սփիւռքի նախարարութիւնում նրանց հիւրընկալեց Տկն. Հրանուշ Յակոբեանը: Յուլիսի 8-ին Հայաստանի Գրողների Միութիւնում ներկայ գտնուեցին Վազգէն Շուշանեանի «Ընտրանի» գրքի շնորհանդէսին: Իսկ համալսարանը նրանց նուիրեց այս եւ Զ. Խրախունու «Տօնազանգ» ժողովածուները, որոնք ծրագրային հեղինակների կազմում էին: Կենտրոնում ուսուցիչների հետ հանդիպմանը գրականութեան նշանակութեան հարցերի շուրջ շահեկան երկխօսութեան բռնուեցին բանաստեղծուհի Սոնա Վանը (ԱՄՆ), հայրենի բանաստեղծ Անատոլի Յովհաննիսեանը: Նոյն օրը վերապատրաստուող ուսուցիչներին արեւմտահայ բանաստեղծական հրաշալի փունջ ներկայացրեց ասմունքի վարպետ Սիլվա Իւզբաշեանը:
  Ուսուցիչները դասընթացի օրերին հարստացան մասնագիտական եւ գեղարուեստական մի շարք գրքերով, խտասալիկներով: Յայտնի քաղաքական գործիչ Պարոյր Հայրիկեանը նուիրեց «Յարութիւն» շարժանկարը: Սոնա Վանը նրանց համար նախատեսել էր «Նարցիս» հանդէսի նմուշներ, բանաստեղծական խտասալիկներ, իր ամուսնու` ականաւոր բժիշկ Նուբար Ջանոյեանի գրքերից, «Լոյս» հանրագիտակների հեղինակ Յովսէփ Նալբանդեանը` 5-րդ եւ 6-րդ հատորները: Թոմ Սամուէլեանի (ԱՄՆ) անունից Կենտրոնը դասընթացի մասնակիցներին յանձնեց «Աւանդական ուղղագրութեան ուսուցման ձեռնարկ»ը, իսկ Սորբոնի Համալսարանի Պրօֆ. Հիլդա Գալֆայեանը «Արեւմտահայ գրական լեզուի ուսումնական ձեռնարկ» դասագիրքը եւ «Մեսրոպեանը ազգային գոյութեան միասնութեան նախապայման» աշխատասիրութիւնը: «Սփիւռք» Կենտրոնը ուսուցիչներին նուիրեց նաեւ իր կազմած եւ հրատարակած «Սարոյեանի ճշմարտութեան ետեւից» յօդուածների ժողովածուն:
Յուլիսի 10-ին ուսուցիչներին տրուեցին պետական նմուշի վկայագրեր: Վկայագրերի յանձնման արարողութեանը մասնակցեցին Խ. Աբովեանի ան. ՀՊՄՀ պրօռեկտոր Լաուրենտի Միրզոյեանը, Սփիւռքի նախարարութեան կրթական ծրագրերի բաժնի պետ Սիրվարդ Համբարեանը, ԵՊՀ դոցենտ Սերժ Սրապիօնեանը, Հիլդա Գալֆայեանը, Արմէն Իւրնէշլեանը, ՀՊՄՀ գրադարանապետ Տիգրան Պետրոսեանցը:
Փակման յիշարժան հանդիսութեանը «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնի տնօրէն Սուրէն Դանիէլեանը հանգամանօրէն ներկայացրեց կատարուած աշխատանքը եւ շնորհաւորեց հայրենի ուսուցիչներին գիտելիքների վերազինման կապակցութեամբ` խորհուրդ տալով չբաւարարուել եղածով, ունեցածը բազմապատկել ինքնակրթութեամբ:

  Խօսեցին նաեւ ուսուցիչները` յայտնելով իրենց գոհունակութիւնը ստացած գիտելիքների, հոգատար վերաբերմունքի եւ ջերմութեան վերաբերեալ:
  Այսպէս, Ճամբարակի թիւ 4 դպրոցի ուսուցչուհի Յասմիկ Գաբրիէլեանը խոստովանում է. «Վերջին տասը տարում մասնակցել եմ մասնագիտական վերապատրաստութեան մի շարք դասընթացների, բայց անմիջապէս վրայ բերեմ, որ այս դասընթացը նախադէպը չունի հանրապետութիւնում: Մայրենիի ուսուցիչների համար արեւմտահայ արժէքների իւրացումը իսկապէս կենսական նշանակութիւն ունի: Մինչ այդ մեր գիտելիքները, ընդունենք, տարերային էին, ոչ կանոնակարգուած, թերատի, հիմնականում` ընթերցանութիւնից քաղուած: Միայն մէկ մտավախութիւն ունեմ. հնարաւոր է` այսքան յագեցած ծրագիր ունեցող, սակայն կարճ ժամանակում իրականացուող դասընթացը դժուարամարս լինի որոշ մասնակիցների համար»:
  Սեւանի Խ. Աբովեանի ան. աւագ դպրոցի ուսուչցուհի Տիրուհի Մելքոնեանը երկար ժամանակ աշխատել է որպէս ուուսցիչների վերապատրաստութեան դասընթացավար: «Սակայն այդ ամէնը կատարւում էր խաղերի միջոցով. այս դասընթացն ակադեմիական բնոյթ ունի»,- ընգծում է նա: Ճամբարակի թիւ 1 դպրոցի ուսուցչուհի Յասմիկ Դալէչեանն էլ խօսում է դասընթացի շարունակական ծրագրի մասին. «Մեզ առաջարկեցին իրական մրցակցութիւն, այսինքն` մրցոյթի արդիւնքում, յաղթելու դէպքում մեր դպրոցներում դասաւանդելու եւ միջազգային կրթական հիմնադրամներից մէկ ամբողջ ուսումնական տարի վարձատրուելու նոյնքան իրական հնարաւորութիւն: Սկզբից եւեթ բոլորիս համար ստեղծուած էին հաւասար մեկնարկային պայմաններ: Մեզնից իւրաքանչիւրը ձգտում էր յաջողութեան հասնել»: Մարտունու թիւ 3 դպրոցի ուսուցչուհի Ռուզան Սամուէլեանը գոհունակութեամբ էր ընդունում դասախօսների խնամուած ընտրութիւնը . «Դասընթացը նոր էր սկսուել, սակայն արդէն հասցրել էինք բաւական տեղեկութիւններ ստանալ: Ցանկանում եմ` շարունակական լինի այս դասընթացը»: Նադիա Բաղդասարեանը` Գաւառի թիւ 3 դպրոցից, առանձնացնում էր դասընթացի կազմակերպչական մասը. գոհ է այն ջերմութիւնից եւ հոգատարութիւնից, որոնցով շրջապատուած էր «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնում: «Նոյն մարզի ուսուցիչներ ենք, միմեանց ծանօթացանք այստեղ, այս դասընթացների շնորհիւ: Հիմա սէրը արեւմտահայ գրական աշխարհի հանդէպ միաւորելու է մեզ, անկախ այն բանից` յաղթել ենք կամ ոչ»,- անկեղծանում է նա: «Առողջական խնդիրներ ունէի, բժիշկը նոյնիսկ ցանկանում էր արգելել դասընթացին մասնակցութիւնը, սակայն երբ ծանօթացայ ծրագրին, որոշեցի` ինչ գնով էլ լինի գալ: Հիմա տեսնում եմ` ինչքան եմ շահել: Ի~նչ լաւ որ եկայ»,- ասում է Վարդենիսի թիւ 2 դպրոցից` քառասուն տարուայ մանկավարժական փորձ ունեցող Սիրուշ Ամիրաղեանը:
  2010 թուականի ամռան այս օրերին հայրենի ուսուցիչներն անցան «նիւթը` հոգի, իսկ կապարը` ոսկի դարձնելու» դժուարին, սակայն հաճելի ճանապարհը, նոր լոյսի տակ դիտեցին մայր լեզուի եւ գրականութեան արեւմտեան ճիւղի գանձերը, առաւել խնամքով եւ խանդաղատանքով վերաբերուեցին մեր հոգեւոր-մշակութային հարստութեանը` արեւմտահայ լեզուին եւ ազգային դասական ուղղագրութեանը:

ՅԱՒԵԼՈՒԱԾ
***
Դասընթացներին վկայագիր ստացած ուսուցիչների ցանկ

Ազգանուն, անուն դպրոց

1. Ադամեան Եւա Ներքին Գետաշէնի թիւ 1 հիմն. դպրոց
2. Ալէեան Արմինէ Վարդենիսի աւագ դպրոց
3. Ամիրաղեան Սիրուշ Վարդենիսի թիւ 2 հիմն. դպրոց
4. Ասատրեան Մարի Ծակքարի հիմն. դպրոց
5. Ասատրեան Սեդա Կարմիր գիւղի թիւ 1 հիմն. դպրոց
6. Ասլանեան Սուսան Գաւառի աւագ դպրոց
7. Ասոյեան Իրինա Ակունքի հիմն. դպրոց
8. Աւագեան Սուսան Ճամբարակի թիւ 3 հիմն. դպրոց
9. Աւետիսեան Գոհար Արարատ, Արագաւանդի հիմն. դպրոց
10. Բաղդասարեան Նադիա Գաւառի թիւ 2 հիմն. դպրոց
11. Գաբրիէլեան Յասմիկ Ճամբարակի թիւ 4 հիմն. դպրոց
12. Գաբրիէլեան Սուսան Գաւառի թիւ 4 հիմն. դպրոց
13. Գասպարեան Աննա Մեծ Մասրիկի հիմն. դպրոց
14. Գրիգորեան Ամալիա Վարդենիսի թիւ 3 հիմն. դպրոց
15. Դաւթեան Օլգա Վարդենիկի կրթահամալիր
16. Ենգիբարեան Սուսան համակարգող
17. Թալալեան Սոֆիա Երեւանի թիւ 91 հիմն. դպրոց
18. Համբարձումեան Աննա Վարդենիսի թիւ 4 հիմն. դպրոց
19. Յովհաննիսեան Կարինէ Լճաշէնի հիմն. դպրոց
20. Ղալէչեան Յասմիկ Ճամբարակի թիւ 1 հիմն. դպրոց
21. Մանուկեան Գայիանէ Արմաւիր, Սամաղարի հիմն. դպրոց
22. Մարգարեան Լուսինէ Ծովագիւղի հիմն. Դպրոց
23. Մելիքեան Արմինէ Մարտունու թիւ 1 հիմն. դպրոց
24. Մելիքեան Սոֆիա Կոտայք, Հրազդանի թիւ 1 աւագ դպրոց
25. Մելոյեան Գոհար Երեւանի թիւ 136 հիմն. դպրոց
26. Մելքոնեան Տիրուհի Սեւանի աւագ դպրոց
27. Մկրտչեան Մարինէ Արծուանիստի հիմն. դպրոց
28. Պետրոսեան Լիլիթ Երեւանի թիւ 57 հիմն. դպրոց
29. Պետրոսեան Մարիէտ Ձորագիւղի թիւ 1 հիմն. դպրոց
30. Սամուէլեան Ռուզան Մարտունու թիւ 3 հիմն. դպրոց
31. Օհանեան Փառանձէմ Ճամբարակի թիւ 2 աւագ դպրոց

 

2. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴՊՐՈՑՆԵՐՈՒՄ ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅ ԼԵԶՈՒԻ ԵՒ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ԴԱՍԱՒԱՆԴՄԱՆ ՄԵԿԱՄԵԱՅ ԾՐԱԳՐԻ ԻՐԱԳՈՐԾՈՒՄ

2.1. 2009-2010 ուստարուայ արեւմտահայ մեկամեայ ծրագրի ամփոփումը. միջդպրոցական տարեվերջեան մրցոյթ

Մէյ մէկ պըտուղ` քու բոլոր բառերդ ինծի կ'երեւան,
Որոնց մէջէն կը քալեմ ու կը քաղե՜մ զանոնք ես...
Վահան Թէքէեան

  «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնի եւ Փարիզի «Մաշտոց» Հայ Լեզուի Պաշտպանութեան Միութեան (նախագահ` Պրօֆ. Հիլդա Գալֆայեան-Փանոսեան) համատեղ կրթական ծրագրի շրջանակում 2009-2010 ուսումնական տարում մայրաքաղաքի եւ ՀՀ մարզերի աշակերտութեան համար իրականացուեց արեւմտահայ լեզուի եւ գրականութեան մեկամեայ փորձնական ծրագրի հերթական դասընթացը: Դասընթացն աշակերտների առաջին լուրջ ծանօթութիւնն է արեւմտահայ գրամշակութային ժառանգութեանը: Աւանդոյթի համաձայն` դասընթացի աւարտը նշանաւորուեց միջդպրոցական մրցոյթով: Աշակերտները, որ սիրով խորացել էին արեւմտահայ լեզուի եւ գրականութեան մրգաստանում, այս տարուայ Մայիսի 30-ին ներկայացրին մէկ ուսումնա¬կան տարեշրջանի ձեռքբերումները:
Այդ օրը «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնում տիրում էր անսովոր աշխուժութիւն. Սիւնիքի մարզի երեք դպրոցների, Գիւմրիի «Պրոգրես» համալսարանի յենակէտային վարժարանի եւ Երեւանի Սիամանթոյի անուան դպրոցի աշակերտների միջեւ ծաւալուել էր բուռն պայքար: Ուսուցչուհու հիւանդութեան պատճառով Երեւանի թիւ 94 դպրոցի աշակերտները, ցաւօք, չմասնակցեցին մրցոյթին:
Յանձնախմբի կազմում ընդգրկուած էին դասընթացը համակարգող Պրօֆ. Սուրէն Դանիէլեանը, տեսուչներ Յովհաննէս Եղոյեանը, Քնար Աբրահամեանը, Մարօ Խաչատրեանը: Ներկայ էին ուսուցիչներ, երկու օր առաջ «Անանիա Շիրակացի» շքանշանով պարգեւատրուած փարիզաբնակ մեր հայրենակից, ՀՀ ԳԱԱ պատուաւոր ակադեմիկոս Ժագ Փանոսեանը, որին այդ առթիւ ներկաները ջերմօրէն շնորհաւորեցին:
  Հինգ դպրոցների թիմերի յամառ պայքարում առաջին մրցանակի եւ դրամական բարձր պարգեւների տիրացան Գորիսի սահմանային Տեղ գիւղի թիւ 1 դպրոցի տասներորդցիները (ուսուցչուհի Լիանա Սարգսեան), երկրորդ մրցանակը ստացան Սիսիանի թիւ 1 դպրոցի աշակերտները (ուսուցչուհի Գոհար Թադէոսեան), երրորդ տեղում էին Գորիսի Ակսէլ Բակունցի անուան թիւ 1 դպրոցի երեխաները (ուսուցչուհի Գոհար Մկրտչեան): Դրամական պարգեւ տրուեց նաեւ Գիւմրիի «Պրոգրես» համալսարանի յենակէտային վարժարանի աշակերտներին (ուսուցչուհի Նելլի Կարապետեան):
«Լաւագոյն աշակերտ» անուանակարգում դրամական պարգեւներ յանձնուեցին Նելլի Մարտիրոսեանին (Սիսիան), Անի Ամարեանին (Գորիս), Անահիտ Շեկունցին (Գորիսի Տեղ գիւղ):
Մրցոյթին մասնակցող բոլոր աշակերտները նուէր ստացան Զարեհ Խրախունու «Հարցարան», «Մեսրոպատօն» քերթողական ժողովածուները եւ Գեղամ Կիրակոսեանի «Սասուն» պատմագիտական աշխատութիւնը:
  Աշակերտները ոգեւորուած էին. նրանք արեւմտահայ լեզուի եւ գրականութեան իրենց իմացութիւնը առարկայական դարձնելու հնարաւորութիւն ստեղծելու համար շնորհակալութիւն յայտնեցին Փարիզի «Մաշտոց» Հայ Լեզուի Պաշտպանութեան միութեանը, «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնին, իսկ նուիրումով աշխատելու, գիտելիքներ հաղորդելու, խանդավառութիւն սերմանելու համար` իրենց ուսուցիչներին: Ուսուցիչները նոյնպէս խօսք ունէին ասելու. «Դասընթացի շնորհիւ եզակի առիթն ունեցանք ուսումնասիրելու արեւմտահայ եւ սփիւռքահայ գրականութիւնը: Ծրագիրն օգնեց առաւել լուրջ կերպով պեղել արեւմտահայ չքնաղ լեզուի գանձերը: Աշակերտները շատ սիրեցին արեւմտահայերէնը եւ արեւմտահայ լեզուով մեզ աւանդուած գրականութիւնը, որի բազմաթիւ էջեր կարդացին բնագրով: Կ'ուզենայինք` այս ամէնը շարունակական լինէր...»,- նկատեց սիսիանցի ուսուցչուհի Գոհար Թադէոսեանը:
Թէեւ մրցոյթն անցկացուեց այն մտայնութեամբ, որ չկան պարտուողներ եւ յաղթողներ, սակայն աշակերտները եւս մէկ անգամ համոզուեցին, որ գիտելիքը ուժ է, որ գիտելիքի շնորհիւ կարելի է կողմնորոշուել, համարձակօրէն պայքարել եւ յաղթահարել փորձութիւնները:
  Աշակերտական հանդիպումը սոսկ մրցոյթ չէր. այն նաեւ Հայաստանի տարբեր մարզերում եւ մայրաքաղաքում բնակուող երեխաների ծանօթութեան, փոխշփման նպատակ ունէր: Այդ նպատակի իրականացման համար յաջորդ օրը կազմակերպուեց ուսուցողական-ճանաչողական բնոյթի զբօսանք մայրաքաղաքի դիտարժան վայրերում:

2.2. Նոր մրցոյթ նոր ուսումնական տարուայ համար

  2010-2011 ուստարում արեւմտահայ հանրակրթական ծրագիրն իրագործելու համար նոր դպրոցների ընդգրկումը տեղի է ունեցել հետեւեալ սկզբունքով: Դասընթացներն առաջադիմութեան բարձր նիշերով աւարտած թուով 31 ուսուցիչներց (Գեղարքունիք, Կոտայք, Արմաւիր, Արարատ, Երեւան) մրցոյթի կարգով Յուլիս 10-ին ընտրուեցին ութը, որոնք էլ ստանձնել են մեկամեայ ծրագրի իրագործումը իրենց դպրոցներում:
  Վերեւում նշուած 2010 թ. ամառային դասընթացներն աւարտուեցին գնահատութեան չորս փուլային նիշերով, որոնցով էլ ճանաչուեցին այս դասընթացի առաջատարները: «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնի եւ Փարզի «Մաշտոց» Միութեան համատեղ ծրագրի շրջանակում Գեղարքունիքի մարզի վեց եւ Երեւանի, Արարտի, Արմաւիրի, Կոտայքի մարզերի երեք ուսուցիչներ ցուցանիշների ամփոփման արդիւնքում հնարաւորութիւն ստացան ընդգրկուելու Միջազգային կրթական ծրագրերում ու իրենց դպրոցներում 2010 թ. Սեպտեմբեր ամսից դասաւանդելու արեւմտահայ լեզու եւ գրականութիւն` շաբաթական լրացուցիչ 4 ժամով: Այդ ուսուցիչներն են`

1. Ասոյեան Իրինա (Ակունքի հիմնական դպրոց)
2. Գաբրիէլեան Յասմիկ (Ճամբարակի թիւ 4 հիմնական դպրոց)
3. Գասպարեան Աննա (Մեծ Մասրիկի հիմնական դպրոց)
4. Թալալեան Սոֆիա (Երեւանի թիւ 91 հիմնական դպրոց)
5. Ղալէչեան Յասմիկ (Ճամբարակի թիւ 1 աւագ դպրոց)
6. Մելիքեան Սոֆիա (Հրազդանի թիւ 1 աւագ դպրոց)
7. Մելոյեան Գոհար (Երեւանի թիւ 136 հիմնական դպրոց)
8. Պետրոսեան Մարիէտ (Ձորագիւղի հիմնական դպրոց)

  Ընդգծենք, որ վերջերս միջազգային այս նախաձեռնութիւնը բարձր է գնահատել Հայաստանի Կրթութեան եւ Գիտութեան նախարարութիւնը:

3. ՍՓԻՒՌՔԱՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ԴԱՍԸՆԹԱՑ,
ՈՒՍԱՆՈՂԱԿԱՆ ՆԱԽԱՁԵՌՆՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

3.1. Համաստեղի ստեղծա•ործական հետքերով...

  Խ. Աբովեանի ան. հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնում ուսանողական առօրեան յագեցած է. բանասիրական բաժանմունքի 4-րդ լսարանի ուսանողները ոչ միայն սփիւռքահայ գրականութեան պատմութիւն են ուսումնասիրում 126 ժամով, այլեւ յաճախակի հանդիպումներ ունենում Սփիւռքի գրամշակութային դաշտում ստեղծագործող գրողների ու մտաւորականների հետ:
  Մարտի 3-ին դարձեալ ուսանողական սովորական օրը տօնի էր վերածուել, իսկ հերոսը սփիւռքահայ գրականութեան մէջ Կարօտի շարժման առաջնորդ Համաստեղն էր. ամփոփւում էին գրողի «Աստղկան սայլը» եւ «Աղջի Եղսիկ» պատմուածքների հիման վրայ յայտարարուած ստեղծագործական փոխադրութեան մրցոյթի արդիւնքները: Հետաքրքրական է նիւթի ճանաչողական կողմը. ուսանողն այստեղ հնարաւորութիւն ունի անհատական մտածողութիւն ցուցաբերել, նորովի մեկնաբանել, անգամ «վիճարկել» հեղինակի գեղարուեստական մօտեցումները:
Երեւոյթն անսովոր է նաեւ այն պատճառով, որ մրցութեան են են դուրս գալիս արեւմտահայ հեղինակն ու արեւելահայ ուսանողը: Իսկ այստեղ ակնյայտ են դառնում լեզուամտածողութիւնների տարբերութիւնները: Ստեղծագործական այս իւրօրինակ ինքնաբացայայտման ճանապարհին ուսանողը հանդէս է գալիս գրողի հետ ոչ միայն ընթերցող-հեղինակ յարաբերութեան մէջ, այլ անցնում վերլուծութիւնից «անդին», այն է՝ ստեղծագործական-երեւակայական ոլորտներ, ուր սկսւում է ստեղծագործող մրցակցութիւնը:
  Ոչ այնքան դիւրին ու միաժամանակ համարձակութիւն պահանջող մրցոյթին ներկայացուած էին 16 աշխատանքներ, որոնցից լաւագոյն երկուսը արժանացան դրամական մրցանակների: Մնացած մասնակիցներն ստացան արժեքաւոր գրքեր. Զարեհ Խրախունի. «Տօնազանգ», Պետրոս Հաճեան. «Ճանապարհ դէպի Կարկեմիշ», Ռոպէր Հատտէճեան. «Պտոյտ մը հայ բանաստեղծութեան պարտէզին մէջ», օրինակներ «Յուշատետր»երից:
  Առաջին մրցանակակիր Լիլիթ Մովսէսեանի «Աղջի Եղսիկ» պատմուածքի քննութեան մէջ սփիւռքահայ գրականութեան դասախօս, Պրօֆ. Սուրէն Դանիէլեանը գտաւ կնոջական ներաշխարհին բացուելու յաջողուած փորձ եւ արձանագրեց. կնոջական հոգու թրթիռները նոյնն են նրա կեանքի բոլոր փուլերում:
Երկրորդ մրցանակին արժանացած Քաղցրիկ Խաչատրեանն ընտրել էր «Աստղկան սայլը» պատմուածքը: Նրան ստեղծագործական տարերքը մղել էր գրողի եւ ժամանակի, ժամանակի եւ արուեստագէտի յաւերժութեան որոնումներին:
  Մրցանակները Դանիէլեանը յանձնեց վերջից՝ կիսելով իւրաքանչիւր ուսանողի՝ գնահատուած լինելու ուրախութիւնը եւ միաժամանակ աւելացնելով սպասման յուզմունքը: Ցերեկոյթն այնքան էր ոգեւորիչ, որ մասնակիցներից Աննա Ստեփանեանը, օրինակ, օրը համարեց իր կեանքի ամենայիշարժաններից մէկը:
  Ուսանողները շնորհակալութեան ու երախտիքի խօսքեր ուղղեցին դասախօսին՝ միջոցառման կազմակերպման եւ անցկացման, իսկ պէյրութահայ արձակագիր Արամ Սեփեթճեանին՝ դրամական մրցանակները հովանաւորելու եւ սփիւռքահայ գրականութեան իւրացման ճանապարհին իրենց տեսադաշտում պահելու համար:

3.2. 2009-2010 ուստարուայ աւարտական հանդէս

Կարեւոր է անցեալի աղուոր օրերը վերյիշել, զանոնք վերակենդանացնելու համար...
Ռոպէր Հատտէճեան

  Յունիսի 4-ին Երեւանի Խ. Աբովեանի անուան պետական մանկավարժական համալսարանի «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնում տեղի ունեցաւ բանասիրութեան բաժնի շրջանաւարտների հրաժեշտի ցերեկոյթը: Միջոցառումն սկսուեց Մուշեղ Իշխանի «Եթէ կամենաս, եթէ հաւատաս, գալիքը լոյս է» տողով: Այնուհետեւ շրջանաւարտները ներկայացրին մէկ տարուայ ընթացքում սովորածի «հաշուեկշիռը»` բեմականացուած հատուածների եւ բանաստեղծութիւնների միջոցով` Շահան Շահնուր, Վազգէն Շուշանեան, Ռոպէր Հատտէճեան, Վահան Թէքէեան: Ուսանողներն անդրադարձան նաեւ Համաստեղի «Աղջի Եղսիկ» եւ «Աստղկան սայլը» պատմուածքների հիման վրայ յայտարարուած շարադրութեան մրցոյթին, որի արդիւնքների ամփոփումը տեղի էր ունեցել 2010 թուականի Մարտի 3-ին: Մրցոյթում առաջին տեղ գրաւած Լիլիթ Մովսէսեանը ներկայացրեց մի հատուած շարադրութիւնից:
  Միջոցառմանը մասնակցում էին նաեւ Լոնդոնից ժամանած բանաստեղծ, վերջերս «Մովսէս Խորենացի» պատուաւոր շքանշանի արժանացած Մանուէլ Ադամեանը, կոմիտասագէտ Գէորգ Հաճեանը տիկնոջ հետ: Հիւրերը բարեմաղթանքներ յղեցին շրջանաւարտներին: Գ. Հաճեանը հանդէս եկաւ նաեւ հայ երգի անկրկնելի կատարումներով:
  Միջոցառման վերջում բոլոր ուսանողները նուէր ստացան Արարատեան հայրապետական թեմի հրատարակած «Շարականների ընտրանի» եւ Գեղամ Կիրակոսեանի «Սասուն» գրքերը, իսկ գերազանց առաջադիմութիւն ունեցողներն ստացան սփիւռքահայ լրագրող Օշին Քէշիշեանի սահմանած կրթաթօշակները (Աննա Թումասեան, Վերա Կիրակոսեան, Մարինէ Սահակեան) եւ խրախուսական դրամական պարգեւները, ինչպէս նաեւ հայրենի բանաստեղծ Մերուժանի քերթողական ժողովածուները:
  Ցերեկոյթն աւարտուեց ուսանողների երախտագիտութեան խօսքով. նրանք «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնի տնօրէն, սփիւռքահայ գրականութեան դասախօս Պրօֆ. Սուրէն Դանիէլեանին շնորհակալութիւն յայտնեցին Սփիւռքի գրականութեան նաւ բարձրանալու ճանապարհին իրենց ուղղութիւն տուող փարոս դառնալու համար:
Օշին Քէշիշեանի (ԱՄՆ) սահմանած դրամական մրցանակաբաշխութեան շրջանակում ուսանողների համար եւս մէկ անակնկալ էր պատրաստուել. յաջորդ օրը գերազանց եւ լաւ առաջադիմութիւն ցուցաբերած ուսանողների համար կազմակերպուեց արշաւ դէպի Լոռի. նրանք մոմեր վառեցին Սպիտակի` երկրաշարժի զոհերի յիշատակին կառուցուած եկեղեցում, եղան Յովհ. Թումանեանի ծննդավայր Դսեղում` Ամենայն հայոց բանաստեղծի տուն-թանգարանում, ապա Սանահինի վանքում:
Խումբը, վառ տպաւորութիւններով հարստացած, երեկոյեան վերադարձաւ Երեւան:

4. ԳՐՔԵՐԻ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ

2010 թ. ընթացքում Կենտրոնը հրատարակել է սփիւռքահայ արձակագիր Վազգէն Շուշանեանի «Ընտրանի» ժողովածուն եւ բանաստեղծ Զարեհ Խրախունու «Տօնականչ» քերթողագիրքը (երկուսն էլ Սուրէն Դանիէլեանի խմբագրութեամբ եւ յառաջաբանով):

5. ԳԻՏԱԿԱՆ ՅՕԴՈՒԱԾՆԵՐԻ ԵՒ ՈՒՍՈՒՄԱՆՍԻՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԻ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ

Կենտրոնի տնօրէն Սուրէն Դանիէլեանը, աշխատակիցներ Յովհաննէս Եղոյեանն ու Քնարիկ Աբրահամեանը Հայաստանի եւ Սփիւռքի տարբեր պարբերականներում հրատարակել են գիտական յօդուածներ:
5.1. Սուրէն Դանիէլեան
ա) Համընթացն ու հակկընդէմը հայ նորագոյն գրականութեան երկատուած շերտերում, Խ. Աբովեանի ծննդեան 200-ամեակին, Ժողովածու պրօֆեսորադասախօսական անձնակազմի, ասպիրանտների, հայցորդների եւ գիտաշխատողների 54-րդ գիտաժողովի նիւթերի, 2009 թ. Նոյեմբերի 19-21, I պրակ, Եր., 2010, էջ 218-221:
բ) Օտարագիր գրականութեան հիմնադիրների շուրջ. լեզուի եւ ոգու շարունակական բախումներ, «Վէմ» համահայկական հանդէս, 2010, թիւ 3, էջ 11-38:

5.2. Յովհաննէս Եղոյեան
Ռուբէն Զարդարեանի գիւղագրութեան սոցիալական ու քաղաքական նախահիմքերը, Խ. Աբովեանի ծննդեան 200-ամեակին, Ժողովածու պրօֆեսորադասախօսական անձնակազմի, ասպիրանտների, հայցորդների եւ գիտաշխատողների 54-րդ գիտաժողովի նիւթերի, 2009 թ. Նոյեմբերի 19-21, I պրակ, Եր., 2010, էջ 229-231:

5.3. Քնարիկ Աբրահամեան
ա) Յովհաննէս Թումանեանը` արեւմտահայերէնի յորձանքում, Խ. Աբովեանի ծննդեան 200-ամեակին, Ժողովածու պրօֆեսորադասախօսական անձնակազմի, ասպիրանտների, հայցորդների եւ գիտաշխատողների 54-րդ գիտաժողովի նիւթերի, 2009 թ. Նոյեմբերի 19-21, I պրակ, Եր., 2010, էջ 231-233:
բ) Առարկայական խորհրդանշապաշտութիւն. Զարեհ Խրախունին` շարժման ակունքներում (խորհրդանիշների նորագոյն համակարգի կէսդարեայ հանգրուանին), «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս», Լ. հատոր, Պէյրութ, 2010, էջ 231-243:

6. ԳԻՏԱԺՈՂՈՎՆԵՐԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆ

6.1. «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնի տնօրէն, Պրօֆ. Սուրէն Դանիէլեանը, իբրեւ Հայաստանի Գրողների Միութեան նախագահի Սփիւռքի գծով խորհրդական, 2010 թ. Յունիսի 28-ից Յուլիսի 2-ը Ծաղկաձորում մասնակցել է Գրողների համահայկական 5-րդ համաժողովին:
6.2. Հոկտեմբերի 29-30-ը Սուրէն Դանիէլեանը մասնակցել է Հայ-ռուսական սլաւոնական համալսարանում կազմակերպուած «Եղիշէ Չարենցը եւ նրա ժամանակը» միջազգային գիտաժողովին, որտեղ կարդացել է «Չարենցը եւ արեւմտահայ գրամշակութային աւանդոյթը» զեկուցումը, վարել մէկ նիստ եւ կատարել գիտաժողովի ամփոփումը:
6.3. 2010 թ. Յուլիսի 3-5-ը «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնը մասնակցել է ՀՀ Սփիւռքի Նախարարութեան կազմակերպած «Արեւմտահայերէնի ուսուցման վիճակը Սփիւռքում» համահայկական ժողովին: Կենտրոնի տնօրէն Սուրէն Դանիէլեանը հանդէս է եկել «Հայաստան-Սփիւռք լեզուայարաբերութիւնների հիմնախնդիրները. սկզբունքային դրոյթներ» զեկուցումով: Նրա առաջարկութեամբ կազմուել է արեւմտահայերէնը համակարգող Խորհուրդ, որին Հայաստանից անդամ նաեւ ընտրուել է ինքը:
6.4. Սուրէն Դանիէլեանը, իբրեւ կազմկոմիտէի անդամ, Սեպտեմբերի 20-22-ը մասնակցել է Սփիւռքի Նախարարութեան կազմակերպած «Հայաստանի բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւնների սփիւռքահայ շրջանաւարտների համահայկական հաւաք»ին:
6.5. Այս տարի ընդգրկուել է ՀՀ Սփիւռքի Նախարարութեան եւ Համաշխարհային Հայկական Կոնգրեսի յայտարարած Սփիւռքի հայ վարժարանների մրցոյթի յանձնաժողովի կազմում:
6.6. Ի պատասխան ՀՀ Սփիւռքի Նախարար Հրանուշ Յակոբեանի թիւ գրութեանը` յայտնել է իր համաձայնութիւնը` ընդգրկուելու Սփիւռքի Տարգերքի խմբագրական խորհրդի կազմում:
6.7. Պրօֆ. Սուրէն Դանիէլեանը ՀՀ ԳԱԱ Գրականութեան Ինստիտուտի աստիճաններ շնորհող խորհրդի անդամ է, մասնակցել է ատենախօսութիւնների պաշտպանութիւնների եւ պաշտօնական գրախօսութիւններ կատարել:

7. «ՍՓԻՒՌՔ» ԿԵՆՏՐՈՆԻ ԿԱՅՔԷՋԻ ՇՆՈՐՀԱՆԴԷՍԸ

  2010 թ. Դեկտեմբերի 9-ին Խ. Աբովեանի ան. Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարանի «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնի սրահում տեղի ունեցաւ www.spyurk-center.am կայքէջի շնորհանդէսը, որին մասնակցում էին Համալսարանի ղեկավարութիւնը, ամբիոնների վարիչներ, դեկաններ, մամուլի ներկայացուցիչներ, Երեւանի Պետական Համալսարանի Սփիւռքի ամբիոնի վարիչ Պրօֆ. Եուրի Աւետիսեանը, «Քավենդիշ» հայ-անգլիական համալսարանի ռեկտոր Հոսեին Թաջբաշխը, հիւրեր Սփիւռքից` բանաստեղծ, թատերագիր, «Նոր սերունդի ձայն» թերթի խմբագիր Մանուէլ Ադամեան (Լոնդոն), «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»ի խմբագիր Անդրանիկ Դաքէսեան (Պէյրութ), սփիւռքահայ ուսուցիչ, ԵՊՀ ասպիրանտ Անահիտ Եահիա (Իրան):
Բացման խօսքում Կենտրոնի տնօրէն, Պրօֆ. Սուրէն Դանիէլեանն իր շնորհակալական խօսքն ուղղեց կայքէջի պատրաստման հովանաւոր «Պոլսահայ Միութիւն» կազմակերպութեանը (ատենապետ Սիմոն Աճըիլաճ), որը տարիներ շարունակ վստահել է այս կառոյցի գործունէութեանը եւ կանգնել նրա նախաձեռնութիւնների կողքին: Բաւական է նշել, որ 2002-2007 թթ., երբ պետութիւնը սիմվոլիկ գումարներ էր տրամադրում սփիւռքահայ ուսուցիչների վերապատրաստութեան դասընթացներին, Միութեան ֆինանսական աջակցութիւնը անփոխարինելի էր:
Նա մասնաւորեց յատկապէս Սփիւռքի հետ երկխօսութեան ընձեռուած այս ուղղակի հնարաւորութիւնը եւ յիշեցրեց, որ անցած 15 տարիներին Կենտրոնը ամենատարբեր շփումներ է ունեցել շուրջ 40 երկրների կրթական, գիտական, գրական շրջանակների հետ: Կայքէջը, յիրաւի, նոր լայն հորիզոններ է բացում Կենտրոնի յետագայ գործունէութեան համար:
Ինչ մնում է կայքէջի տարածմանը, Ս. Դանիէլեանն ընդգծեց, որ այն տեղ կը գտնի Մանկավարժական Համալսարանի, Սփիւռքի Նախարարութեան եւ համալսարանի ռեկտորի խոստումով` նաեւ Կրթութեան եւ Գիտութեան Նախարարութեան համացանցերում:
  Մանկավարժական Համալսարանի ռեկտոր, Պրօֆ. Ռուբէն Միրզախանեանը ողջոյնի իր խօսքում ընդգծեց. «Դժուար է ասել` սրանով սկսում ենք, որովհետեւ Կենտրոնը տարիների պատմութիւն ունի, բայց այստեղ կատարուող աշխատանքներում, յատկապէս երբ գործ ունենք Սփիւռքի նման հսկայական տարածքի հետ, հաղորդակցութեան նման միջոցի կենսական անհրաժեշտութիւնը չենք կարող շրջանցել: Այս Կենտրոնի գլուխ կանգնած է մի մարդ, ով շատ լաւ է ճանաչում Սփիւռքը, տիրապետում է իր մասնագիտութեանը, կրթական հիմնախնդիրներին: Այստեղ միայն աշխատանքային մթնոլորտ չէ, որ տիրում է. այստեղ մտնելիս օջախի զգացողութիւն ես ունենում, ինչը շատ կարեւոր նախապայման ենք դիտում կառոյցի գրանցած եւ յետագայ յաջողութիւնների ճանապարհին: Բոլոր նախադրեալները թոյլ են տալիս ասելու, որ մենք, իբրեւ համալսարանի ղեկավարութիւն, տէր ենք Կենտրոնի ծրագրերին, թէպէտ դրանք յաճախ կապուած են ֆինանսական մեծ ծախսերի հետ, եւ քայլ առ քայլ պիտի հասնենք դրանց իրագործմանը:
Կենտրոնի կայքէջը հնարաւորութիւն է ստեղծում ամէն օր շփուելու Սփիւռքի կրթական եւ գրամշակութային աշխարհին, օգնելու է մեզ նրանց հաղորդակից դարձնել ուսումնական խնդիրներին եւ գործընթացներին»:
  Շնորհաւորական խօսքով հանդէս եկան նաեւ Համալսարանի գրադարանապետ Տիգրան Պետրոսեանցն ու սփիւռքահայ բանաստեղծ Մանուէլ Ադամեանը:
  "Angy" ստուդիայի պատասխանատու Յովհաննէս Յովհաննիսեանը ներկայացրեց կայքէջի պատրաստման ընթացքը, շահագործման հնարաւորութիւնները, առանձնայատկութիւնը, որը թոյլ է տալիս ցանկացած պահի էջեր աւելացնել, փոփոխութիւններ եւ խմբագրումներ կատարել: Կենտրոնի աշխատակից Քնարիկ Աբրահամեանը անդրադարձաւ բովանդակային կողմին:
  Շնորհանդէսի աւարտին Յովհաննէս Յովհաննիսեանին շնորհուեց ՀՊՄՀ «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնի պատուոգիր:
  Պաշտօնական մասից յետոյ շնորհանդէսի մասնակիցներին սպասւում էր ճոխ հիւրասիրութիւն: Սեղանի շուրջ բարեմաղթանքները սրտաբուխ էին, երկխօսութիւնը` աւելի անմիջական:


8. ԳՐԱԴԱՐԱՆԻ ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄ
  Գրադարանի գեղարուեստական, գրականագիտական, արուեստի, պատմութեան, աստուածաբանութեան, մամուլի բաժիններից եւ չորս անձեռնմխելի ֆոնդերից ամէն օր օգտւում է շուրջ 60-70 մարդ` ուսանողներ, մագիստրանտներ ոչ միայն մանկավարժական, այլեւ Երեւանի Պետական համալսարանից, սփիւռքահայ եւ հայրենի մտաւորականներ: Գրադարանը իրենց նուիրատուութիւններով պարբերաբար հարստացնում են անհատ-նուիրատուները, գրքերի հեղինակներ, մանկավարժական համալսարանը:

9. ՀԻՒՐԸՆԿԱԼՈՒԹԻՒՆՆԵՐ
  Այս տարի Կենտրոնում հւրընկալուել են Մինաս Գօճայեանը, Յովսէփ Նալբանդեանը (ԱՄՆ), Մանուէլ Ադամեանը (Անգլիա), Քայլար Միքայէլեանը (Աուստրալիա), Րաֆֆի Քէպապճեանը (Գերմանիա), Սիլվա Գույումճեանը, Հերա Իսքէնտէրօղլուն, Նաիրա Մկրտչեանը (Թուրքիա), Աղասի Ազիզեանը, Անահիտ Եահիան, Հոսեին Թաջբախշը, Նորայր Էլսայեանը (Իրան), Անդրանիկ Դաքէսեանը, Արմէն Իւրնէշլեանը, Համբիկ Մարտիրոսեանը (Լիբանան), Քնարիկ Ասլանեանը (Ռուսաստան), Հիլդա Գալֆայեան-Փանոսեանը, Հրայր Հրաչեանը, Ժիրայր Չոլաքեանը, Մովսէս Պչաքճեանը (Ֆրանսիա):