ԳԻՏԱԺՈՂՈՎ՝ ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՀՐԱՆԴ ԴԻՆՔԻՆ, 2007

ԳԻՏԱԺՈՂՈՎ՝ ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՀՐԱՆԴ ԴԻՆՔԻՆ

Ապրիլի 20-ին «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնը ՀՀ Կրթութեան եւ Գիտութեան Նախարարութեան Սփիւռքի բաժնի հետ անցկացրեց Հրանդ Դինքին նուիրուած «Հրանդ Դինքն ազատութեան եւ ազգայինի խորհուրդներում» միջհամալսարանական գիտաժողով, որին մասնակցում էին հանրապետութեան բարձրագոյն տարբեր հաստատութիւնների ուսանողներ, որոնց համար թանկ է ազատութեան պայքարն ու ազգային միաբանութեան խորհուրդը։ Այս հանդիպմանը իրենց աջակցութիւնն էին բերել նաեւ «21-րդ դարի հայ երիտասարդութիւն» կազմակերպութեան անդամները (ղեկ.՝ Մարիամ Մարտիրոսեան)։

Գիտաժողովը բացեց ԿԳՆ Սփիւռքի բաժնի գլխաւոր մասնագէտ Նորայր Անդրէեանը, որը կարեւորեց նման գիտաժողովների նշանակութիւնը ազգային գաղափարների շուրջ երիտասարդութեան համախմբման իմաստով։

Օրուայ գլխաւոր բանախօս «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնի տնօրէն, Պրօֆ. Սուրէն Դանիէլեանը հանդէս եկաւ «Հրանդ Դինքի մահը հայ - թուրքական նորագոյն յարաբերութիւնների լոյսի ներքոյ» զեկուցումով։ Այս ժամանակահատուածում բաւական շատ արձագանգներ են եղել, բազմաթիւ բանավէճեր, զանգուածային հանրահաւաքներ են անցկացուել ե՛ւ մեզ մօտ, ե՛ւ թուրքերի շրջանում: Բանախօսի կարծիքով, այս գիտաժողովի դրական առանձնայատկութիւնն այն է, որ կազմակերպւում է Դինքի մահից համեմատաբար ուշ, ինչը թոյլ է տալիս ազգային ու քաղաքական գնահատականների մէջ աւելի սթափ լինել: Ս. Դանիէլեանը հանգամանալից անդրադարձաւ հայ - թուրքական յարաբերութիւնների նորագոյն շրջանին, ընդգծեց երկու կողմերի քաղաքական երկխօսութեան անհրաժեշտութեան մասին, ինչին, սակայն, իրենց բռնարարքներով յաճախ են խոչընդոտ դառնում թուրք ազգայնական տարրերը, որոնց գործողութիւնները նպատակային ուղղութիւն ունեն։ Յատկապէս նա ուշադրութիւն դարձրեց այն «մանրուքի» վրայ, որ Ապրիլ ամսուայ աշխարհացունց ոճրագործութիւնը տեղի էր ունեցել Մալաթիայում՝ Դինքի ծննդավայրում, ինչը վկայում է կրօնական փոքրամասնութիւնների նկատմամբ թուրքական անհանդուրժողութեան շարունակականութիւնը։

Դժուարին երկխօսութեան ճանապարհին նա բարձր գնահատեց Հրանդ Դինքի կատարած դերը. նա ազգային կայուն քաղաքական համոզումներ կրող մարդ էր, որը ձգտում էր իրատես շփումների։ Նրա պայքարի երկրորդ հունը արդարութեան աւազանն էր: Այդ արդարութիւնը կապում էր Հայաստանում եւ Թուրքիայում ժողովրդավարական աւանդոյթների ձեւաւորման հետ։ Ցաւօք, այստեղ նրա փնտռտուքը յուսալքութեան շեշտեր ունէր, քանի որ, ըստ նրա, Հայաստանն աւելի երկար ճանապարհ ունի անցնելու, քան գուցէեւ Թուրքիան։ Բանախօսը մէջբերեց մարտական ամբիոն դարձած «Ակօս»ի խմբագրի՝ մի առիթով արած յայտարարութիւնը, որ եթէ հայրենիքում արդարութեան, ժողովրդավարութեան նախադրեալներ նկատած լինէր, ինքը ոչ մի վայրկեան չէր յապաղի թողնել Թուրքիան:

Երեւանի Պետական Համալսարանի միջազգային յարաբերութիւնների բաժանմունքի ուսանող Աբրահամ Գասպարեանը փորձեց կատարուածին քաղաքական ընդհանրական գնահատականներ տալ: Բազմաթիւ սպառնալիքների սարսափի տակ լրագրողը դիմել էր թուրքական կառավարութեանը, սակայն՝ անարձագանգ: Զեկուցողը արձանագրեց. սպանութիւնից երկու ժամ չանցած՝ Ստամբուլի փողոցները հեղեղուած էին Հրանդ Դինքի պաստառներով, չարդարացուած կարգախօսներով ընդվզող զանգուածներով, որոնց թիւը մի քանի ժամում անցաւ երկու հարիւր հազարից։ Նման պատրաստաբան «կազմակերպուածութիւնը» մտածելու տեղիք է տալիս:
Ելոյթ ունեցաւ Հրանդ Դինքի մանկութեան եւ երիտասարդութեան ընկեր Սարգիս Հացպանեանը, որի յուշերը Հրանդի մասին, յատկապէս բանտի օրերից, մարդկայինի նոր երանգներ, բարոյական դիմագծի մանրամասներ աւելացրին ունկնդիրների մէջ ազգային գործչի յայտնի նկարագրին։
«Յաւերժական թռիչք. Հրանդ Դինք» շարժանկարի բեմադրիչ Հրանդ Յակոբեանն իր ելոյթում ասաց, որ աշխատանքները մօտենում են աւարտին, եւ Մայիս ամսին այն կը յանձնուի արտադրութիւն: Նկարահանումները կատարուել են «Ակօս»ի խմբագրութիւնում, Հրանդի տանը, նաեւ նրա ծննդավայր Մալաթիայում: «Դժուար է ասել, թէ շարժանկարը որ ժանրի սահմանում է՝ վաւերագրականի թէ յուշագրութեան, սակայն նշեմ, որ այնտեղ գերիշխում է մտերմիկ երկխօսութիւնը, յաճախ նաեւ Հրանդի մենախօսութիւնը՝ ժամանակի, պատմութեան, երկու դրկից երկրների ներհակ համեմատութեան խորքով», - խոստովանում է կիոնբեմադրիչը:

«Յաւերժական թռիչք. Հրանդ Դինք» շարժանկարը ունենալու է նաեւ անգլերէն եւ թուրքերէն տարբերակներ, ցուցադրուելու է Թուրքիայում եւ, ի հա՛րկէ, Եւրոպայում:

Նա պատմեց նաեւ, որ Տրապիզոնի թուրքական դրամատիկական թատրոնում օգնել է բեմադրելու Յակոբ Պարոնեանի «Պաղտասար աղպար»ը։ Գիտաժողովի աւարտին նա «Սփիւռք» Կենտրոնին նոււիրեց այդ բեմադրութեան գովազդային պաստառը:

Գիտաժողովի աւարտին եղան բազմաթիւ հարցեր, որոնց պատասխանեցին բանախօսները եւ ելոյթ ունեցողները։ Մասնակիցների՝ գիտաժողովից ստացած կենտրոնական տպաւորութիւնը թերեւս այն ճշմարտութիւնն էր, որ Հրանդ Դինքը իրենց մեծ ժամանակակիցն է, նշանակում է՝ մեր օրերում հերոսականութիւնը սպառուած չէ, «պատմութիւն» չի դարձել։