Վեցերորդ դասընթացներ

 

Նոյեմբեր 14 - Դեկտեմբեր 11
2005 թուական

ԼՂՀ ուսուցիչների մեկամսեայ վերապատրաստութիւն

ԼՂՀ Կրթութեան, Մշակոյթի, Երիտասարդութեան եւ Մարզանքի Նախարար Կամօ Աթայեանի եւ մանկավարժական համալսարանի «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնի տնօրէն Սուրէն Դանիէլեանի փոխադարձ պայմանաւորուածութիւնների հիման վրայ սկիզբ դրուեց կրթական մի հրաշալի նախաձեռնութեան: ԼՂՀ բոլոր հինգ շրջաններից հայոց լեզուի եւ գրականութեան ուսուցիչներ եկան Երեւան եւ Նոյեմբերի 14-ից Դեկտեմբերի 11-ը մասնակցեցին արեւմտահայ հանրակրթական երեք առարկաներից վերապատրաստութեան:

Արցախեան ուսուցիչները լսեցին դասախօսութիւններ, որոնք վարում էին Սփիւռքի եւ Հանրապետութեան լաւագոյն մասնագէտները՝ Գրիգոր Պըլտեան (Ֆրանսիա), Արամ Սեփեթճեան (Լիբանան), Հայր Յարութիւն Պզտիկեան (Իտալիա), Հայաստանի տարբեր բուհերից՝ Պրօ‎ֆ. Պրօ‎ֆ. Կիմ Աղաբեկեան, Արծրուն Աւագեան, Վազգէն Գաբրիէլեան, Սուրէն Դանիէլեան, Ներսէս Մկրտչեան, Լաուրա Մուրադեան, Սամուէլ Մուրադեան, դոցենտ Սերժ Սրապիօնեան:
Այս դասընթացը իրականացրին Կենտրոնի հովանաւորներն ու աջակիցները. ուսումնական բովանդակութիւնը՝ Լոս Անճելըսի «Պոլսահայ Միութեան» անդամները՝ ատենապետ Սիմոն Աճըիլաճի համախմբումով, կեցութիւնը՝ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը (գործադիր տնօրէն Նաիրա Մելքումեան), սնունդը՝ համալսարանի ղեկավարութիւնը (Արտուշ Ղուկասեան)։

Փակման հանդիսութեանը մասնակից ուսուցիչները շնորհակալական ջերմ խօսքեր ուղղեցին կազմակերպիչներին՝ Լեռնային Ղարաբաղի Կրթութեան Նախարար Կ. Աթայեանին, մանկավարժական համալսարանի ռեկտոր Ա. Ղուկասեանին, «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնի տնօրէն Ս. Դանիէլեանին, Լոս Անճելըսի «Պոլսահայ Միութեան» եւ «Հայաստան» Համահայկական հիմնադրամի պատասխանատուներին, Նորքի «Օլիմպոս» կրթահամալիրի ղեկավարութեանը՝ յագեցած դասախօսութիւնների, ամենօրեայ հոգատար, ջերմ վերաբերմունքի համար:
ԼՂՀ Կրթութեան Նախարար Կ. Աթայեանը Ա. Ղուկասեանին եւ Ս. Դանիէլեանին պարգեւատրեց նախարարութեան Պատուոգրով։

 

ԴԱՍԸՆԹԱՑԸ ՈՒՍՈՒՑՉԻ ԱՉՔԵՐՈՎ` ՈՒՍՈՒՑԻՉԸ ԳՐՈՂՆԵՐԻ ԴԵՍՊԱՆՆ Է


ԼՂՀ մարզերի հայոց լեզուի եւ գրականութեան 24 ուսուցիչներ մեկամսեայ յատուկ գործուղումով մեկնեցին Երեւան՝ 2005 թ. Նոյեմբերի 14-ից մասնակցելու Խ. Աբովեանի ան. հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնում արեւմտահայ լեզուի եւ գրականութեան վերապատրաստման դասընթացներին:
Մեկնելուց առաջ քչերս էինք տեղեկացուած դասընթացի նպատակին ու ծրագրերին: Չենք թաքցնում, որ անսովոր ու նոր պայմաններին անմիջապէս ընտելանալը ջանքեր պահանջեց: Արցախի ուսուցիչները պէտք է ապացուցէին յաղթանակած երկրամասի հայուհու եւ մանկավարժի բարձր որակները, տոկունութիւնն ու մտքի խորութիւնը: Եւ մենք յաջողութեամբ քննութիւն բռնեցինք:

Դասընթացի գերխիտ միամսեակն առաւել մեծ ներգործութիւն ունեցաւ մայր Հայաստանի հետ քիչ շփուած երիտասարդ ուսուցչուհիների վրայ, որոնք ուսանողական խանդավառութեամբ, պատասխանատուութեամբ ու սիրով էին մասնակցում թէ՛ դասախօսութիւններին, թէ՛ մշակութային բազմաբնոյթ քննարկումներին ու միջոցառումներին:

Թւում էր՝ դժուար կը լինի օրը վեց ժամ դասախօսութիւն լսելը եւ ընթերցասրահում մինչեւ երեկոյեան ժամը 7-ը կարդալը: Բայց դասախօսութիւններն այնքան յագեցած էին, որ համարեայ բացակայութիւն չունեցանք: Յաճախ դասախօսութեան պահին պոռթկում էին բուռն ծափահարութիւններ, որին ի պատասխան՝ շնորհակալութեամբ ժպտում էին դասախօսները: Անհնար է անուանապէս չնշել, որ անջնջելի տպաւորութիւն թողեցին դոցենտ Սերժ Սրապիօնեանի, Պրօ‎‎ֆ. Սամուէլ Մուրադեանի եւ միւսների գրեթէ բոլոր դասախօսութիւնները: Մեր ճանաչած ու չճանաչած հեղինակները՝ Ռ. Սեւակ, Ռ. Զարդարեան, Ղ. Ալիշան, Ե. Օտեան, Զ. Խրախունի, Զահրատ եւ ուրիշներ, բացայայտուեցին նոր խորքով ու չափանիշներով: Ու մենք կարծես ամօթահար էինք մնում, որ այնքան անսիրտ ու անտարբեր, նաեւ՝ անխոհեմ կերպով օտարել ենք նրանց մեր մշակութային առօրեայից ու դասագրքերից:
Նոյն ոգեւորութիւնը չունեցանք, սակայն, արեւմտահայ լեզուի եւ Մեսրոպեան ուղղագրութեան դասաժամերին՝ չնայած Պրօ‎ֆ. Ներսէս Մկրտչեանի գիտականօրէն յագեցած դասախօսութիւններին: Եւ դրա համար մեզ թւում էր՝ լուրջ պատճառներ կային. տարիներ առաջ ծաւալուած հայերէնի՝ մէկ ընդհանուր ուղղագրութեան անցնելու վիճելի խնդիրը տեղափոխուել էր արցախեան լսարան: Սկսեցինք իւրացնել դասական ուղղագրութեան կանոնները, որոնց անսովոր էինք։ Շփոթուած էինք անգամ փորձառու ուսուցիչներս։ Այդ շփոթը շարունակ դրսեւորուեց մեր գրաւոր աշխատանքներում. պատրաստ չէինք հոգեբանօրէն, խորթ էր թւում հարցադրումը։
Անգամ մեզնից մէկ երկուսը այդ հարցը փորձեցին քննել տարբեր ոլորտներում՝ ՀՀ Կրթութեան նախարարութիւն, պրօֆ‎եսորադասախօսական կազմ, մինչեւ անգամ Մխիթարեան Միաբանութեան շրջանակները: Մեր լրացրած հարցաթերթիկների պատասխաններում եւս շօշափեցինք այս խնդիրը:
Մենք հնարաւորութիւն տրուեց այցելելու Երեւանի թիւ 155 դպրոց, որն ընդգրկուած է Փարիզի «Մաշտոց» Հայ լեզուի միութեան եւ «Սփիւռք» Կենտրոնի միաս-նական կրթական գործող ծրագրերում:
Չնայած ուղղագրութեան յարուցած առժամեայ դժուարութիւններին՝ մէկ ամսուայ ընթացքում ապշեցինք, տեսանք, ճանաչեցինք, սովորեցինք այնքան բան, շփուեցինք հայ մշակոյթի բազում շերտերին այնքան շատ, որ ուսուցիչների խոստովանութեամբ՝ չէր եղել ուսումնառութեան եւ կրթական գործունէութեան յագեցած տարիներին անգամ:

Ահա ինչպէս են արտայայտւում այդ մասին ուսուցիչները.

Նանար Լազարեան (Մարտակերտի շրջանի Վանքի միջնակարգ դպրոց). «Յագեցած դասընթաց էր. մենք հիացած ենք խորքային դասախօսութիւններով»:

Ռուզան Դանիէլեան (Մարտակերտի շրջանի Մեծշէնի միջնակարգ դպրոց). «Ես հրապուրուած եմ մեր դասախօսների կենդանի խօսքի ոճով, գրագիտութեան մակարդակով: Ցանկալի կը լինէր, որ նման դասախօսութիւններ նրանք կազմակերպէին նաեւ Ստեփանակերտում»։

Սուրայա Ղազարեան (Ասկերանի շրջանի Խանաբադի միջնակարգ դպրոց). «Այս դասընթացները մեր առջեւ բացեցին արեւմտահայ եւ սփիւռքահայ գաղտնի պարտէզներ: Տպաւորութիւնը շատ մեծ է»:

Ռամելա Առստամեան (Ասկերանի շրջանի Բադարայի միջնակարգ դպրոց). «Ճիշդն ասած, Երեւանում յայտնուեցի ոչ իմ կամքով: Սա միայն սկզբում: Յետոյ հասկացայ, որ նախախնամութիւնն իմ հանդէպ բարեհաճ է եղել... Դասընթացը իւրօրինակ վերադարձ էր դէպի արմատները, դէպի նախնեաց աւանդական գիրը: Մեր առջեւ բացուեցին փակ դռներ, եւ մենք միանգամից յայտնուեցինք Զ. Խրախունու, Շ. Շահնուրի, Ռ. Հատտէճեանի անծանօթ իմացական ծիրում: Ես խորհելու շատ ժամանակ կ'ունենամ, որպէսզի բացայայտեմ Ռ. Սեւակ - Յաննի Ապէլ առեղծուածը, որպէսզի ճանաչեմ «նկարիչ» Պ. Դուրեանին, որպէսզի ծանօթանամ Յակոբ Օշականի քոքուրների աշխարհին...
Ես այսօր ինձ զգում եմ հոգեպէս ուժեղ: Շատ բան ունեմ աշակերտներիս փոխանցելու: Ես դեռ պիտի քայլեմ նորաբաց այս կածանով, որ մայրուղի է տանելու ինձ»:

***

Դասընթացները, բնականաբար, չսահմանափակուեցին միայն դասախօսութիւններով եւ ընթերցանութեամբ: Բոլոր ոլորտներում ծայրաստիճան հոգատարութիւն դրսեւորուեց մեր նկատմամբ՝ սկսած սննդից մինչեւ հանգստի կազմակերպումը:
Հանդիպեցինք սփիւռքահայ եւ հայրենի գրողների, արուեստագէտների, մասնակցեցինք հանդիսութիւնների, գրքերի շնորհանդէսների, հրաւիրուեցինք Սունդուկեանի ան. թատրոն, Առնօ Բաբաջանեանի, Արամ Խաչատրեանի համերգասրահներ, օպերայի եւ բալէտի պետական ակադեմիական թատրոնում կազմակերպուած համերգներին, եղանք Ցեղասպանութեան թանգարան - ինստիտուտում, ծաղիկներ դրեցինք եղեռնի զոհերի յուշակոթողին, այցելեցինք Ե. Չարենցի ան. գրականութեան եւ արուեստի թանգարան... Այցելութիւնների աւարտին եղանք Օշականում, ուր լռելեայն ծունկի իջանք Մաշտոցի շիրմի առաջ՝ երկիւղածութեամբ գիտակցելով մեր պատասխանատուութիւնը նրա եւ մեր սերնդի առջեւ:
Դասընթացների վերջին օրը քննութիւն յանձնեցինք արեւմտահայ եւ սփիւռքահայ գրականութիւնից, արեւմտահայերէնից: Լաւագոյն ճանաչուեցին հինգ մանկավարժներ (Ս. Ալեքսանեան, Ռ. Առստամեան, Ջ. Աւետիսեան, Է. Գաբրիէլեան, Ս. Ղազարեան)։
Հպարտ էինք, որ դասընթացի աւարտին ԼՂՀ Կրթութեան Նախարար Կամօ Աթայեանը բարձր գնահատեց Կենտրոնում ուսուցման բարձր մակարդակը եւ համալսարանի ռեկտոր Ա. Ղուկասեանին ու Կենտրոնի տնօրէն Ս. Դանիէլեանին պարգեւատրեց ԼՂՀ Կրթութեան նախարարութեան պատուոգրերով։
«Քանի դեռ ապրում ու ստեղծագործում են այդ լեզուն ինքնութեան դրօշ դարձրած Սփիւռքի գրողները, մենք պարտաւոր ենք նրանց դրօշը նոյնքան բարձր պահել ճանաչողութեան սահմանի վրայ։ Եթէ ուզում էք արեւմտահայը յարատեւի, պէտք են լրջմիտ քայլեր արեւմտահայերէնի ուսուցչի պատրաստութեան ուղղութեամբ», -հրաժեշտին շեշտեց Ս. Դանիէլեանը: Նա նաեւ կոչ արեց ՀՀ Կրթութեան նախարարութեանը հաւատարիմ մնալ պետական ռազմավարական սկզբունքներին եւ ամրապնդել արեւմտահայերէնն ու արեւմտահայ մշակոյթը զօրացնող կրթական կառոյցները:
Գրական ու լեզուական գիտելիքներով ծանրաբեռ եւ փոքր-ինչ յոգնած ուսուցիչներն ուխտեցին քայլել «միշտ դէպի լոյս», իսկ այդ ուխտի ճանապարհը նոր ասպարէզ է, պայքարի նոր ու շարունակական ոլորտ:

Սասունիկ Ալեքսանեան
Շուշիի Մուրացանի ան. միջնակարգ դպրոցի
հայոց լեզուի եւ գրականութեան ուսուցչուհի


2005 թ. աշնանային դասընթացներից վկայագրեր ստացած արցախեան մասնակիցներ.

1. Ալեքսանեան Սասունիկ Շուշի, Մուրացանի ան. միջն. դպրոց
2. Այվազեան Արաքսեայ Քաշաթաղ, Բերձորի ԿՄՍԵ վարչութեան տեսուչ
3. Առստամեան Ռամելա Ասկերան, Բադարայի միջն. դպրոց
4. Աւետիսեան Ջեմմա Մարտունի, Նելսոն Ստեփանեանի ան. թիւ 1 միջն. դպրոց
5. Գաբրիէլեան Էլմիրա Մարտունի, Բերդաշէնի Մոնթէ Մելքոնեանի ան. միջն. դպրոց
6. Գաբրիէլեան Թերէզ Ասկերան, Այգեստանի Խաչատուր Աբովեանի ան. միջն. դպրոց
7. Գրիգորեան Մարգարիտ Ասկերան, Աւետարանոցի Իւան Աթայեանի ան. միջն. դպրոց
8. Դանիէլեան Ռուզան Մարտակերտ, Մեծշէնի միջն. դպրոց
9. Իլեազեան Սուսան Ստեփանակերտ, Աւ. Իսահակեանի ան. թիւ 10 միջն. դպրոց
10. Ինանց Աիդա Ստեփանակերտ, Աւ. Իսահակեանի ան. թիւ 10 միջն. դպրոց
11. Լազարեան Նանար Մարտակերտ, Վանքի Սուրէն Աբրահամեանի ան. միջն. դպրոց
12. Խաչատրեան Անիւտա Մարտակերտ, Կուսապատի Վ. Քարեանի ան. միջն. դպրոց
13. Հասրաթեան Սվետլանա Մարտունի, Ճարտարի թիւ 1 միջն. դպրոց
14. Ղազարեան Սուրայա Ասկերան, Խանաբադի Արթուր Հայրապետեանի ան. միջն. դպրոց
15. Ղուլեան Սուսան Հադրութ, Դրախտիկի Վազգէն Բաղդասարեանի ան. միջն. դպրոց
16. Մելքումեան Տաթեւիկ Մարտունի, Մաճկալաշէնի Արմէն Մելքումեանի ան. միջն. դպրոց
17. Մեսրոպեան Անահիտ Ստեփանակերտ, Աշոտ Ղուլեանի ան. թիւ 2 միջն. դպրոց
18. Միրզախանեան Արմինէ Մարտակերտ, Հաթերքի Բարմէն Գրիգորեանի ան. միջն. դպրոց
19. Մնացականեան Անիւտա Մարտակերտ, Վլ. Բալայեանի ան. միջն. դպրոց
20. Յարութիւնեան Մարինէ Ստեփանակերտ, Անդրէյ Սախարովի ան. թիւ 8 միջն. դպրոց
21. Չալաբեան Սվետա Շահումեան, Քարվաճառի Ու. Սարոյեանի ան. միջն. դպրոց
22. Ջաւադեան Զոյա Հադրութ, Տողի Վիգէն Գրիգորեանի ան. միջն. դպրոց
23. Սարգսեան Արմինէ Մարտունի, Նորշէնի Լէօնիդ Հուրունցի ան. միջն. դպրոց
24. Սարգսեան Ջուլիէտա Մարտունի, Նելսոն Ստեփանեանի ան. թիւ 1 միջն. դպրոց


«ՍՓԻՒՌՔ» ԿԵՆՏՐՈՆԻ ՄԱՍՆԱԳԷՏՆԵՐԸ ԱՐՑԱԽՈՒՄ


Դեռ 2005 թ. Նոյեմբերին Արցախի հայոց լեզուի եւ գրականութեան 24 ուսուցիչներ եկան Երեւան՝ «Սփիւռք» Գիտաուսումնական Կենտրոնում արեւմտահայ հանրակրթական երեք առարկաներից վերապատրաստութեան դասընթացի:
Սրանով էլ սկիզբ դրուեց կրթական շարունակական նախաձեռնութեան:
2006 թ. Ապրիլի 21-ին ԼՂՀ Կրթութեան Նախարար Կամօ Աթայեանի հրաւէրով եւ Հայաստանի Գրողների Միութեան աջակցութեամբ Ստեփանակերտի Աշոտ Ղուլեանի անուան թիւ 2 հանրակրթական դպրոց ժամանեց կրթամշակութային պատուիրակութիւն՝ Կենտրոնի տնօրէն, Պրօֆ. Ս. Դանիէլեանի գլխաւորութեամբ: Կազմում ընդգրկուած էին ԼՂՀ ուսուցիչներին դասաւանդած Պրօֆ. Պրօֆ. Ս. Մուրադեանը, Կ. Աղաբեկեանը, Ն. Մկրտչեանը, բանաստեղծ, թարգմանիչ Ֆ. Կիրակոսեանը եւ Կենտրոնի աշխատակիցները:
Իսկ այստեղ տեսնելու, գնահատելու շատ բան կար. դասընթացների մասնակից ուսուցչուհի Ա. Մեսրոպեանը հասցրել էր կարճ ժամանակում շատ արդիւնաւոր աշխատանք կատարել արեւմտահայ լեզուական ու գրական արժէքների ջատագովութեան առումով։
Ահա նրանց անմիջական աջակցութեամբ Անահիտը պատրաստել էր Եղեռնի նահատակ արեւմտահայ գրողների ցուցափեղկ, ստեղծել արեւմտահայ լեզուի եւ գրականութեան հրաշալի դասասենեակ, որի բացմանն էլ հրաւիրուած էին բարձրաստիճան հիւրերը Երեւանից եւ իր բոլոր գործընկերուհիները՝ երեւանեան դասընթացներից։
Դպրոցի ղեկավարութիւնը (տնօրէն՝ Լ. Մարտիրոսեան, փոխտնօրէն՝ Ժաննա Յովսէփեան) հրաշալի էր պատրաստուել հանդիսութեանը, որը նաեւ նրանց առօրեայ տքնանքի իւրատեսակ հաշուետուութիւնն էր։ Հիւրերին աղ ու հացով եւ ծաղկեփնջերով դիմաւորելով՝ նրանք այդ օրը բացեցին դպրոցի աշակերտների ձեռքի աշխատանքի ցուցահանդէս։ Նորաբաց դասասենեակում աշակերտները կազմակերպեցին յուշ - ցերեկոյթ՝ նուիրուած նահատակ գրողների եւ արցախեան ազատամարտիկների յիշատակին:
Հիւրերին ջերմօրէն ընդունեցին Արցախի Պետական Համալսարանի գրականութեան եւ լեզուի առաջատար մասնագէտները՝ լրագրութեան եւ գրականութեան ամբիոնի վարիչ, Պրօֆ. Ս. Խանեանի, լրագրութեան եւ հումանիտար գիտութիւնների բաժանմունքի դեկան, դոցենտ Ա. Սարգսեանի, արցախեան գրողները՝ Միութեան նախագահ Վ. Յակոբեանի եւ Մ. Յովհաննիսեանի գլխաւորութեամբ, Ստեփանակերտի կրթութեան բաժնի վարիչ Կ. Մարգարեանը։
Համալսարանի ուսանողների առջեւ հրատապ դասախօսութիւններ կարդացին Երեւանի Պետական եւ մանկավարժական համալսարանների ճանաչուած մասնագէտներ Սամուէլ Մուրադեանը, Կիմ Աղաբեկեանը, Սուրէն Դանիէլեանը եւ Ներսէս Մկրտչեանը:
Կիրակի օրը առաւօտեան հիւրերի հետ տեւական զրոյց ունեցաւ ԼՂՀ Կրթութեան Նախարար Կամօ Աթայեանը։ Խօսք բացուեց Արցախ աշխարհում կրթական նորագոյն զարգացումների եւ դրա մէջ Հայաստանի ու Սփիւռքի գիտամանկավարժական լաւագոյն ներուժի դերակատարութեան մասին։
ԼՂՀ Նախարարը յոյս յայտնեց, որ «Սփիւռք» Կենտրոնի եւ Փարիզի «Մաշտոց» Միութեան միասնական կրթական ծրագիրը շարունակական բնոյթ կþունենայ եւ հնարաւորութիւն կը ստեղծի յետագայ համագործակցութեան՝ ի շահ արցախցի երեխաների հայեցի ուսումնառութեան։